Yogesh Gogwekar's Blog

  विषय :  इंग्रजीच्या सावलीतली मला समजलेली मराठी भाषा आणि आजची वास्तवता  शब्दांकन : योगेश गोगवेकर आज २७ फेब्रुवारी २०२६. मराठी भाषेचे आधुनिक कवी, नाटककार आणि कादंबरीकार वि. वा. शिरवाडकर यांचा आज जन्मदिन; आणि हाच दिवस आपण मराठी भाषा दिन म्हणून साजरा करतो. दरवर्षी हा दिवस साजरा करताना मला एक प्रश्न नेहमी पडतो, आज मराठीचे मराठी माणसांमध्ये नेमके स्थान काय आहे? आजची मराठी पिढी कितपत शुद्ध आणि आत्मीयतेने मराठी बोलते किंवा मराठी साहित्य किती वाचते? आजच्या पिढीला कवी कुसुमाग्रज कोण आहेत हे तरी माहिती आहे का? असे अनेक प्रश्न मनात उभे राहतात. हल्लीच आमच्या परिसरातील एका विशीतल्या तरुणीने पु. ल. देशपांडे यांच्याबद्दल बोलताना, “ते आमच्या वडिलांच्या काळातील विनोद करणारे गृहस्थ होते,” असे म्हटले. पण पु. ल. देशपांड्यांनी मराठीत अत्यंत दर्जेदार साहित्य निर्माण केले आहे, हे तिला माहिती नव्हते; कारण तिच्या आई-वडिलांनीसुद्धा त्यांची पुस्तके वाचलेली नव्हती. मग कुसुमाग्रजांच्या कवितांची ओळख असण्याचा प्रश्नच दूर राहतो. माझ्या एका नातेवाईकाच्या मुलाने तर “सोपे मराठी समजते, पण वाचता येत नाही,” ...

  शुभंकरोति साहित्य परिवार सप्ताह क्रमांक : २०२ विषय क्र. : ४ विषय : शिक्षण क्षेत्रातील मौलिकता मलीन होतेय का? (वैचारिक लेख) शब्दांकन : योगेश गोगवेकर परीक्षक : मा. ऋचाताई पारेख, मुंबई संकेतस्थळ : शिक्षण क्षेत्रातील मौलिकता मलीन होतेय का? या प्रश्नाचे उत्तर जरी सकारात्मक वाटत असले, तरी वैचारिक दृष्टीकोनातून विश्लेषण करण्यापूर्वी आपल्याला मौलिकता या शब्दाचा अर्थ नीटपणे समजून घेतला पाहिजे. मौलिकता म्हणजे केवळ नवीन कल्पना मांडणे नव्हे, तर स्वतःच्या चिंतनातून, अनुभवातून आणि नैतिक जाणीवेतून तयार झालेला स्वतंत्र व चिकित्सक विचार, ज्यात दुसऱ्याची नक्कल नसते. याचा अर्थ, मौलिकता ही पाठांतराची पुनरावृत्ती नसून अर्थनिर्मिती आहे. मौलिक शिक्षण केवळ विद्यार्थी घडवत नाही; ते विचार करणारा मनुष्य घडवते. जर शिक्षणातून मौलिकता कमी झाली, तर ज्ञान जरूर वाढेल; पण विवेक कमी होईल. माहिती मिळेल; पण दिशा हरवेल. शिक्षण हे कोणत्याही मानवी समाजाच्या यशाचे आणि विकासाचे मूलभूत अधिष्ठान आहे. समाजाच्या बौद्धिक, सांस्कृतिक आणि नैतिक प्रगतीसाठी सुदृढ शिक्षणव्यवस्था आवश्यक आहे, याबाबत कोणाचे दुमत नाही. कोणत्याही समाजा...

  विषय : पुस्तक परिचय पुस्तकाचे नाव : द ब्रदर्स कारमाझोव्ह ( The Brothers Karamazov) लेखक : फ्योदोर दोस्तॉयवस्की   (Fyodor Dostoevsky) इंग्रजी भाषांतर : कॉन्स्टन्स गार्नेट ( Constance Garnett) प्रकाशक :  OM Book International पृष्ठे : ८८० शब्दांकन : योगेश गोगवेकर संकेतस्थळ : आजचे युग डिजिटल युग म्हणून ओळखले जाते. या युगातील अनेक तरुणांना लघुलेख  आणि संक्षिप्त मजकूर वाचण्याची सवय आहे ;  प्रदीर्घ लेखनासाठी वेळ किंवा संयम कमी पडतो. अशा वेळी फ्योदोर दोस्तॉयवस्की यांची सुमारे ९०० पानांची  ‘ द ब्रदर्स कारमाझोव्ह ’  ही कादंबरी वाचावी ,  असे सांगणे काहीसे कठीण वाटते. तरीही मला ठामपणे वाटते की वयाची एकवीस वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर कोणत्याही माणसाने ही कादंबरी कोणतीही पूर्वअट न ठेवता वाचली पाहिजे. कारण ही केवळ कथा नसून देव ,  स्वातंत्र्याची इच्छा ,  नैतिकता आणि मानवी जबाबदारी यांसारख्या मूलभूत प्रश्नांवर गंभीर चिंतन करणारे तात्त्विक महाकाव्य आहे. स्वतःचे वेगळेपण जपायचे असेल ,  विचारांची स्वतंत्र दिशा घडवायची असेल ,  तर उत्तम आणि प्रदीर...

  पुस्तक परिचय : The Knowledge Illusion: Why We Never Think Alone लेखक : स्टीवन स्लोमन ( Steven Sloman) आणि फिलीप फर्नबाख ( Philip Fernbach) प्रकाशक : Riverhead Books पृष्ठे : २६५ शब्दांकन : योगेश गोगवेकर संकेतस्थळ : वैयक्तिक अज्ञान आणि सामूहिक ज्ञान यांचा सामना कसा करायचा , हे समजून घ्यायचे असेल तर स्टीवन स्लोमन आणि फिलीप फर्नबाख यांनी लिहिलेले The Knowledge Illusion: Why We Never Think Alone हे इंग्रजी पुस्तक आवर्जून वाचायला हवे. प्रत्येक माणसाला आपण प्रत्यक्षात जितके जाणतो , त्यापेक्षा अधिक ज्ञान आपल्याकडे आहे असे वाटत असते. या भ्रमामागे माणसाने निर्माण केलेला गुंतागुंतीचा समाज आणि त्यासाठी विकसित केलेले तंत्रज्ञान कारणीभूत आहे. आपल्यापैकी बहुतेकांना पेन कसे कार्य करते किंवा शौचालयाची यंत्रणा कशी चालते , हेही माहीत नसते. मग प्रश्न पडतो की इतके मर्यादित ज्ञान असूनही मानवाने इतकी प्रगती कशी साधली ? यावर संज्ञानात्मक शास्त्रज्ञ स्टीवन स्लोमन आणि फिलीप फर्नबाख असा युक्तिवाद करतात की आपण आपल्या मानसिक मर्यादा असूनही जगतो आणि भरभराट करतो , कारण आपण ज्ञानाच्या समृद्ध स...

  विषय: पुस्तक परिचय पुस्तकाचे नाव: राजकीय जिज्ञासा लेखक: सुहास पळशीकर प्रकाशक: साधना प्रकाशन पृष्ठये: १९६ शब्दांकन: योगेश गोगवेकर संकेत स्थळ:  भारतीय लोकशाही ही केवळ बहुमताची सत्ता नसून ती संविधानाने मर्यादित केलेली व्यवस्था आहे. बहुमताला अधिकार आहेत, पण त्या अधिकारांना मूलभूत हक्कांची बंधने आहेत. बहुमताच्या नावाखाली अल्पसंख्याकांचे अधिकार पायदळी तुडवले गेले, तर लोकशाहीचा आत्मा हरवतो. याचे विश्लेषण जाणून घेण्यासाठी सुहास पळशीकर यांचे राजकीय जिज्ञासा हे पुस्तक वाचले पाहिजे. जेव्हा सुहास पळशीकर या पुस्तकात लोकशाही ही केवळ निवडणुकीची प्रक्रिया नसून एक संविधानिक संस्कृती आहे असे सांगतात, तेव्हा एका गोष्टीची जाणीव होते ती म्हणजे सुहास पळशीकर हे भारतीय राजकारणाचे केवळ विश्लेषक नसून, ते लोकशाहीचे गंभीर अभ्यासक आणि संविधानिक चौकटीचे चिकित्सक भाष्यकार आहेत. भारतीय पक्षव्यवस्था, निवडणूक राजकारण, लोकमत, आणि बदलत्या सामाजिक संदर्भातील लोकशाही संस्थांचे कार्य यांचा त्यांनी सातत्याने अभ्यास केलेला आहे.   लोकशाही म्हणजे नेमके काय? लोकशाही केवळ बहुमताने चालणारी सत्ता आहे का? नागरिक...