Yogesh Gogwekar's Blog

Posts

Suman Kalyanpur: A Voice Remarkable for Its Purity and Exceptional Expressiveness

Subject: Suman Kalyanpur: A Voice Remarkable for Its Purity and Exceptional Expressiveness Written by: Yogesh Gogwekar, Mahim, Mumbai Blog ID Very recently, I was listening to the duet song ‘Yeh Mausam Rangeen Sama’ from the film Modern Girl (1961), whose music was composed by Ravi and lyrics written by Gulshan Bawra. Even though this is a duet song, I felt that the female voice is highly impressive and confidently creates the mood of romantic sentiment. Similarly, the same confidence in the female voice can be heard in the playful song ‘Aaj Kal Tere Mere Pyar Ke Charche’ from the film Brahmachari (1968), composed by Shankar–Jaikishan with lyrics by Hasrat Jaipuri. I can quote one more example of the same female voice in the duet song ‘Na Na Karte Pyar’ from the film Jab Jab Phool Khile (1965), whose music was composed by Kalyanji–Anandi and lyrics penned by Anand Bakshi. In this song, the female voice beautifully expresses bright and innocent love with casual involve...

मला आवडलेले पुस्तक (लेख)

शुभंकरोति साहित्य परिवार सप्ताह क्रमांक: २१६ विषय क्रमांक: ४ विषय: मला आवडलेले पुस्तक (लेख) शब्दांकन: योगेश गोगवेकर परीक्षक: मा. तनुकिर्तीताई देशपांडे संकेतस्थळ: “पुस्तक” हे केवळ अक्षरांचे संकलन नसते; ते विचारांना दिशा देणारे माध्यम असते. काही पुस्तके माहिती देतात, काही मनोरंजन करतात, तर काही आपल्या जगाकडे पाहण्याच्या दृष्टीला नवा आकार देतात. माझ्यासाठी नरहर अंबादास कुरुंदकर लिखित जागर हे असेच पुस्तक आहे. इतिहास, समाज, धर्म, राजकारण आणि अर्थकारण यांकडे चिकित्सक नजरेने पाहण्याची दृष्टी या पुस्तकाने दिली. नरहर कुरुंदकर हे बहुआयामी, तर्कनिष्ठ आणि प्रगल्भ लेखक होते. इतिहास, साहित्य, धर्म, राजकारण, सौंदर्यशास्त्र, संगीत अशा विविध विषयांवर त्यांनी निर्भीडपणे लेखन केले. त्यांच्या लेखनाचे वैशिष्ट्य म्हणजे कोणत्याही विचारसरणीचा अंध आग्रह न धरता प्रश्न विचारणे, तर्क मांडणे आणि वाचकाला स्वतः विचार करण्यास प्रवृत्त करणे. जागर हे त्यांच्या अशाच वैचारिक लेखनाचे प्रभावी उदाहरण आहे. जागर म्हणजे जागृतीची प्रक्रिया — विचारांना जागे करण्याचा प्रयत्न. हे पुस्तक प्रथम वाचले तेव्हाही...

आयुष्याला विरामचिन्ह नसते

शुभंकरोति साहित्य परिवार मंगळवार उपक्रम विषय: आयुष्याला विरामचिन्ह नसते उपक्रमप्रमुख: मा. सौ. राधिकाताई भांडारकर शब्दांकन: योगेश गोगावेकर, माहीम, मुंबई लेखनामध्ये विरामचिन्हांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. पूर्णविराम, स्वल्पविराम, प्रश्नचिन्ह यांसारखी चिन्हे वाक्यांना अर्थ, स्पष्टता आणि रचना देतात. विरामचिन्हांशिवाय वाक्य गोंधळात टाकणारे आणि अनेकदा अर्थहीन ठरते. त्यामुळे लेखन अधिक सुव्यवस्थित, वाचनीय आणि परिणामकारक बनते. परंतु जीवन हे लेखनासारखे नसते. आयुष्याला कोणतेही विरामचिन्ह नसते. ते सतत पुढे वाहत राहते. कधी ते मंद गतीने सरकतं, तर कधी वेगाने धावते. कधी आनंदाच्या प्रकाशात न्हालेलं असतं, तर कधी दुःखाच्या सावलीत हरवलेलं असतं. तरीही त्याचा प्रवास कधीच थांबत नाही. मानवी जीवनात असे अनेक प्रसंग येतात, जेव्हा माणसाला वाटते की आता आपले आयुष्य इथेच थांबले आहे, जणू हा एक पूर्णविराम आहे. नोकरी जाणे, आर्थिक संकट, नात्यांचा तुटणारा धागा किंवा प्रिय व्यक्तीचा वियोग अशा प्रसंगांमध्ये मन खचून जाते. त्या क्षणी वाटते की पुढे काहीच शिल्लक नाही. परंतु काळ पुढे सरकतो आणि हळूहळू जाणवते की ...

विषय: आपण वार्ताहर आहोत आणि वर्तमानपत्रासाठी बातमी द्यायची आहे – बातमी अफलातून आणि अविश्वसनीय असली पाहिजे

शुभंकरोति साहित्य परिवार सोमवार उपक्रम विषय: आपण वार्ताहर आहोत आणि वर्तमानपत्रासाठी बातमी द्यायची आहे उपक्रमकर्त्या: मा. सौ. राधाताई गर्दे शब्दांकन: योगेश गोगवेकर, माहीम, मुंबई संकेतस्थळ: शीर्षक: स्वर्गीय रसिकांची गिरगाव चौपाटीवर अचानक उपस्थिती! मुंबई, प्रतिनिधी — काल मध्यरात्री मुंबईतील गिरगाव चौपाटीवर घडलेल्या एका अविश्वसनीय घटनेने नागरिकांमध्ये मोठी खळबळ उडाली आहे. रात्री साधारण बारा वाजून पंधरा मिनिटांच्या सुमारास समुद्रकिनाऱ्यावर सुरू असलेल्या हिंदुस्थानी शास्त्रीय संगीताच्या मैफिलीत अचानक काही “विशेष” पाहुणे उपस्थित झाल्याचे अनेक प्रत्यक्षदर्शींनी सांगितले. मिळालेल्या माहितीनुसार, गायक शंतनू परांजपे यांनी रात्रीच्या दुसऱ्या प्रहरात राग काफी, त्यानंतर बागेश्री आणि पुढे मालकौंस यांचे सादरीकरण सुरू केले होते. मैफिल रंगात आली असतानाच प्रेक्षकांमध्ये अचानक कुजबुज सुरू झाली. कारण, पुढच्या रांगेत दोन परिचित चेहरे अत्यंत तन्मयतेने संगीताचा आस्वाद घेताना दिसले—एक होते शास्त्रीय संगीताचे अभ्यासक आणि महान गायक पंडित कुमार गंधर्व आणि दुसरे विनोद, साहित्य व संगीताचे जाणकार पु....

प्रिय आत्या तुझ्या नव्वदाव्या वाढदिवसानिमित्त,

विषय: प्रिय आत्या तुझ्या नव्वदाव्या वाढदिवसानिमित्त, दिनांक: २०/०५/२०२६ शब्दांकन: योगेश गोगवेकर आज २० मे. तुझा वाढदिवस. तुझ्या सर्व भावांडांत तूच फक्त आम्हाला आशीर्वाद देण्यासाठी उभी आहे. आत्या, घरात काही व्यक्ती या केवळ नात्याने मोठ्या नसतात; त्या घराचा श्वास असतात, आठवणींचा गंध असतात आणि पिढ्यांना जोडणारा प्रेमाचा धागा असतात. आत्या, तुझे व्यक्तिमत्त्व असेच आहे जे मायेने भरलेले, अनुभवाने समृद्ध झालेले आणि शांत तेजाने उजळलेले. आज तू नव्वद वर्षे पूर्ण केली आहे. नव्वद वर्षे, म्हणजे काळाच्या अनेक वळणांवरून चालत आलेली एक सुंदर वाटचाल. सुख-दुःख, बदलते काळ, बदलती माणसे, बदलणारे जग; पण नात्यांमधील ऊब कायम ठेवणारे तुझे हृदय आजही तितकेच प्रेमळ आहे. सुप्रसिद्ध मराठी लेखक पु. ल. देशपांडे यांनी त्यांच्या एका लेखात माणुसकीतील साधेपणाचे मोठेपण अधोरेखित केले होते. त्यांच्या लेखनातून जाणवते की, जीवनाची खरी श्रीमंती संपत्तीत नसून माणसं जपण्यात असते. आत्या, तूझ्याकडे पाहताना कळते की हे तत्त्व तू नकळत जगली आणि नाती जोडत, माणसांना जवळ घेत, घराला आपुलकीची ऊब देत, तू 90 व्या वर्षी या वसंताचा प्रवास केल...

धोंडा म्हणजे अधिक महिना (शास्रीय दृष्टिकोन व जुन्या परंपरा कितपत चालवायच्या)

शुभंकरोति साहित्य परिवार सप्ताह क्रमांक: २१५ विषय क्रमांक: २ परीक्षक:मा.प्रा. सुमतीताई पवार विषय: धोंडा म्हणजे अधिक महिना (शास्रीय दृष्टिकोन व जुन्या परंपरा कितपत चालवायच्या) शब्दांकन: योगेश गोगवेरकर, माहीम, मुंबई ग्रामीण महाराष्ट्रात ‘अधिक महिना’ हा केवळ पंचांगातील एक अतिरिक्त महिना नसून ‘धोंड्याचा महिना’ म्हणूनही ओळखला जातो. ‘धोंडा’ या शब्दामागे लोकजीवन, श्रद्धा आणि सामाजिक प्रतीकात्मकतेचे अनेक स्तर दडलेले आहेत. मात्र या संकल्पनेचा वैज्ञानिक अर्थ काय आणि आजच्या काळात ती परंपरा कितपत जपावी, हा प्रश्नही तितकाच महत्त्वाचा ठरतो. पृथ्वीभोवती चंद्राची एक प्रदक्षिणा पूर्ण होण्यास लागणारा कालावधी म्हणजे चांद्रमास. अशा बारा प्रदक्षिणा पूर्ण होण्यास साधारण ३५४ दिवस लागतात. तर सूर्याभोवती पृथ्वीची एक प्रदक्षिणा पूर्ण होण्यास ३६५ दिवस लागतात. त्यामुळे चांद्रमान आणि सौरमान यांच्यात दरवर्षी सुमारे ११ दिवसांचा फरक निर्माण होतो. हा फरक साचत गेल्यास ऋतूचक्राशी विसंगती निर्माण होऊ नये म्हणून दर काही वर्षांनी एक अतिरिक्त महिना समाविष्ट केला जातो. हाच ‘अधिकमास’ किंवा ‘अधिक महिना’ होय. अ...