पुस्तक परिचय : Politics and English Language
लेखक : जॉर्ज ऑरवेल
प्रकाशक : Benediction Classics
शब्दांकन : योगेश गोगवेकर
संकेतस्थळ :
जॉर्ज ऑरवेल हा १९८४ आणि ॲनिमल फार्म या प्रसिद्ध कादंबऱ्यांमुळे ओळखला जातो. मात्र तो केवळ कथालेखक नव्हता; तो भाषेचा आणि विचारांचा सजग निरीक्षकही होता. Politics and the English Language हे त्याचे छोटेसे पण महत्त्वाचे पुस्तक भाषा आणि राजकारण यांतील नात्यावर प्रकाश टाकते.
या पुस्तकात ऑरवेल एक साधा प्रश्न विचारतो, भाषा कशासाठी वापरली जाते? विचार स्पष्ट करण्यासाठी की ते लपवण्यासाठी? ऑरवेलचे म्हणणे आहे की अनेक वेळा राजकीय नेते आणि अधिकारी भाषा सत्य सांगण्यासाठी न वापरता, सत्य झाकण्यासाठी वापरतात. चुकीच्या गोष्टींना चांगले नाव दिले जाते, हिंसेला ‘राष्ट्रीय गरज’ म्हटले जाते, आणि अपयशासाठी मोठे, गुंतागुंतीचे शब्द वापरले जातात.
ऑरवेल सांगतो की अशी अस्पष्ट भाषा लोकांना विचार करण्यापासून रोखते. जेव्हा भाषा खूप क्लिष्ट आणि लांबलचक असते, तेव्हा वाचक किंवा श्रोता गोंधळून जातो आणि प्रश्न विचारणे थांबवतो. हळूहळू समाजात चुकीच्या कल्पना पसरू लागतात आणि लोक विवेकाऐवजी सवयीने चुकीच्या गोष्टी स्वीकारू लागतात.
या पुस्तकातील एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे भाषा आणि विचार यांचा घनिष्ठ संबंध आहे. भाषा खराब झाली, तर विचारही खराब होतात. ऑरवेल स्पष्ट शब्दांत सांगतो की “वाईट भाषा वाईट विचारांना जन्म देते आणि वाईट विचार भाषा आणखी खराब करतात.” त्यामुळे भाषा स्वच्छ ठेवणे म्हणजेच विचार स्वच्छ ठेवणे.
या पुस्तकात ऑरवेल चांगले लेखन कसे असावे याबाबत काही सोपे नियमही सांगतो. उदाहरणार्थ, लहान आणि नेमके शब्द वापरा, अनावश्यक शब्द काढून टाका, सक्रिय वाक्यरचना वापरा, आणि अवघड तांत्रिक शब्द टाळा. हे नियम केवळ लेखकांसाठीच नाहीत, तर परीक्षा लिहिताना, निबंध करताना किंवा भाषण करताना उपयोगी पडतात.
एकूणच Politics and the English Language हे पुस्तक विद्यार्थ्यांना भाषेकडे आणि राजकारणाकडे चिकित्सक नजरेने पाहायला शिकवते. आजच्या सोशल मीडियाच्या, जाहिरातींच्या आणि राजकीय घोषणांच्या काळात हे पुस्तक अधिकच महत्त्वाचे ठरते. भाषा फक्त बोलण्यासाठी नसते; ती विचार घडवते, हा धडा ऑरवेल या पुस्तकातून प्रभावीपणे देतो.
धन्यवाद
योगेश गोगवेकर
Comments
Post a Comment