Yogesh Gogwekar's Blog

 रंग लेखणीचे परिवार आठवडा क्रमांक : १६७ विषय क्रमांक : ४ विषय : वसुधैव कुटुंबकम शब्दांकन : योगेश गोगवेकर पत्ता :. माहीम, मुंबई  यस्तु सर्वाणि भुतानि आत्मन्ये वानुपश्यति | सर्वभुते्षु चात्मानं ततो न विजुगुप्सते || वरील श्लोक एकदा माझ्या वाचनात आला होता. त्याचा अर्थ असा आहे की या भुतलावर प्रत्येक मनुष्य प्राणी  सर्व अस्तित्वा मध्ये स्वतःला पाहतो, त्याचप्रमाणे कुणाचाही द्वेष किंवा तिरस्कार करीत नाही. या श्लोकाचा अर्थ फक्त संकुचित विचारांचा नसून खूपच व्यापक आहे. हा श्लोक आपणास सांगू इच्छितो की या पृथ्वीवर अस्तित्वात असणाऱ्या सर्व देशातील लोकांनी कुटुंबपद्धती प्रमाणे खेळीमेळीचे वातावरण निर्माण करून एकत्र राहावे. त्यामुळे सर्व जगातील अशांती संपेल आणि सर्वजण गुण्यागोविंदाने जगू शकतील. तसे पाहिले तर ही संकल्पना फारच प्राचीन असून भारतीय वैदिक काळामध्ये राबविली जात होती आणि त्या संकल्पनेचे नाव होते वसुधैव कुंटुंबकम. वसुधैव कुटुंबकम वर एक संस्कृत श्लोक आहे. तो श्लोक असा आहे, "अयं निज: परोवंती गणना लघुचेतसाम | उदारचारितानां तु वसुधैव कुटुंबकम ||". या श्लोकात वसुधैव असा पृथ्वीचा उल्ले...

रंग लेखणीचे परिवार आठवडा क्रमांक : १६६ विषय क्रमांक : ५ विषय : मला अवगत असलेली कला शब्दांकन : योगेश गोगवेकर पत्ता : माहीम, मुंबई संकेत स्थळ : साहित्य, संगीत, नृत्य, गायन, वाचन, लिखाण, चित्र काढणे, शिल्प बनविणे अशा अनेक कला मानवाला येत असतात.  जर या कला माणसाने स्वतःपासून दूर केल्या किंवा तो या कलेशिवाय जीवन व्यतीत करू लागला तर तो साक्षात बिना शेपटी शिंगाचा पशु म्हणून ओळखू लागेल. एक वेळ माणूस अन्न न खाता उपाशी राहू शकेल पण कलेशिवाय जीवन व्यतीत करणे त्याला कठीण जाईल. म्हणून कुठल्याही कलेला मानवी जीवनात फार महत्वाचे स्थान आहे. कुठलीही कला दुसरं तिसरं काही नसून देवाने माणसाला दिलेला एक प्रकारचा आशीर्वाद आहे. कला हा संस्कृत शब्द असून त्याचा संबंध सौंदर्य आणि आनंदाशी आहे. माणूस जेव्हा स्वतःच्या भावानांना एका सुंदर रूपात व्यक्त करत असतो त्यालाच आपण कला म्हणत असतो. प्रत्येक माणसाला वेगवेगळ्या प्रकारच्या कला अवगत असतात. त्याचा शोध मुळापासून घेतल्यास त्या कलेचे महत्व वाढीस लागून ती कला शिकताना कंटाळा येणार नाही. आपल्याला ती आवडू लागेल. कलेची अशी कोणतीही परिभाषा नाही किंवा त्याची एक व्याख्या ...

 रंग लेखणीचे परिवार आठवडा क्रमांक : १६५ विषय क्रमांक: ४ विषय : सौंदर्याची परिभाषा शब्दांकन : योगेश गोगवेकर पत्ता : माहीम, मुंबई सौंदर्य हा शब्द अनेक संदर्भात वेगवेगळ्या प्रकारचा अर्थ घेऊन वापरला जातो. रोजच्या संदर्भात या शब्दाचा उपयोग व्यक्तीच्या किंवा वस्तूच्या संदर्भात केला जातो. हा शब्द स्वच्छता आणि वैयक्तिक सादरीकरणासाठीसुद्धा वापरला जातो. म्हणजेच इथे प्रत्येक गोष्टींची सुंदरता दाखविली जाते. सौंदर्य म्हणजे अविष्कार. मराठीत बा. सी. मर्ढेकरांनी सौंदर्याची व्याख्या करताना म्हटले आहे, " सौंदर्य म्हणजे संवाद-विरोध-समतोल-लययुक्त रचना". या व्याख्यावरून असे म्हणता येईल की एखाद्या कामाच्या यशाचे महत्व किंवा एखाद्या कलेची निर्मिती की ज्यात अशी काही वैशिष्ट्ये असतात त्यामुळे त्याचे सौंदर्य सहजपणे मानवाला त्याच्या इंद्रियाद्वारे जाणवत असते. म्हणजे सौंदर्य या शब्दाचा वापर विशेषण म्हणून वापरता येतो. सौंदर्य हा आधुनिक शब्द लॅटिन भाषेतून आलेला असला तरी तो ग्रीक भाषेत एस्टेटिक्स  (aisthesis) म्हणून बराच प्रसिद्ध आहे. याचा अर्थ असा की कोणतेही नैसर्गिक वैशिष्ट्ये मानवी इंद्रियांद्वारे समजून...

  Purpose: Book Review Book Name: Music room Writer’s Name: Namita Devidayal. Spelt by: Yogesh Gogwekar Address: Mahim, Mumbai. The Music Room: The most Fascinated Memoir on Hindustani Classical Music Namita Devidayal, a journalist with Times of India, at the age of ten with her mother had gone to cramped one-room apartment at Congress House, near Kennedy Bridge, Grant road, Mumbai to learn the Hindustani Classical music from the finest Hindustani Classical singer Dhondutai Kulkarni who was the disciple of Alladiya Khan and Kesarbai Kerkar. It is being said that she was the last representative of the Jaipur-Atrauli school of music in its purest form. In the beginning, Namita Devidayal was not keen to learn classical music but slowly she started developing an interest in this music which became her passion. A book, “The Music Room '' is the memoir of Namita Devidayal’s musical journey and learning the music under Dhondutai Kulkarni.  Even though one can call it as a...

 रंग लेखणीचे परिवार आठवडा क्रमांक : १६४ विषय क्रमांक : ५ विषय : साहित्यात संतांचे योगदान शब्दांकन : योगेश गोगवेकर पत्ता : माहीम, मुंबई  संकेत स्थळ :  मध्ययुगीन भारतामधील युग हे एक अंधारयुग होते असे म्हटल्यास काही वागवे ठरू नये. कारण सतत होणाऱ्या राजकीय आणि धार्मिक आक्रमणांनी सामाजिक जीवन त्रस्त केले होते. भारतीय संस्कृतीची मानचिन्हे, देवालाये, तीर्थस्थाने आणि अनेक प्रकारचे साहित्य उध्वस्त होत होते. विचित्र बाह्य परिस्थितीमुळे सामाजिक जीवन प्रदूषित झाले होते. सामाजिक विकासाच्या सर्व दिशा रूढी आणि बंदिस्त अशा समाज रचनेत अडकून पडल्या होत्या. त्यामुळे समाज सर्वप्रकारच्या धर्मकांडाला महत्व देऊ लागला आणि पुराणातील भक्तीचा भावार्थ लुप्त होत गेला. महाराष्ट्रात प्रत्येक ठिकाणी व्रतवैकल्यांची मालिका तयार झाली. धर्मशास्त्राची चर्चा ज्ञान दृष्टी देऊ शकत नव्हती. सगळीकडे धर्माचे व्यापारीकरण होऊ लागले होते. अशा वेळीस, "हरिहरा नाही भेद | नका करू वाद |" असे श्लोक सामान्य जनतेच्या कानावर पडू लागले. समाजात रूढ झालेले देवातांचे बंड मोडून टाकण्याचे आव्हान होऊ लागले. समाजाला कर्मकांडातून बाहेर...

 रंग लेखणीचे परिवार आठवडा क्रमांक : १६३ विषय क्रमांक : ४ विषय : खवय्ये (आपल्या प्रांतातील प्रसिद्ध पदार्थ ) शब्दांकन : योगेश गोगवेकर पत्ता  : माहीम, मुंबई संकेत स्थळ : मुंबई माझी जन्म आणि कर्म भूमी आणि या भूमीवर माझे अतोनात प्रेम आहे. मुंबईप्रमाणे मला गोवा सुद्धा जिवाभावाचा वाटतो. अजून एक असेच गाव आहे की मला त्याबद्दल नेहमीच आपुलकी वाटत राहिली आहे. ते गाव म्हणजे माझे आजोळ. अरबी समुद्र आणि सह्याद्री पर्वताच्या रांगा यामध्ये बसलेले सुंदर आणि शांत असे हे गाव. गोव्याप्रमाणे इथला निसर्ग सुंदर आहे. इथे सफेद व स्वच्छ वाळू असलेले समुद्रकिनारे, त्यात मिळणारे वेगवेगळ्या प्रकारचे रंगीत मासे त्याच बरोबर जागोजागी दृष्टीस पडणारे शंखशिंपले या गावाची नक्कीच शोभा वाढवत असतात. गोव्यापासून ४० किमी अंतरावर बसलेल्या या गावाचे नाव आहे कारवार. परमेश्वराने  कारवारला निसर्गाचे वरदान तर दिलेच आहे पण ते वरदान देताना त्याने अजून एक वरदान दिले आहे ते म्हणजे कारवारमधील घराघरातील गृहिणींना रुचकर स्वयंपाक करण्याचे. हो हे खरे आहे की प्रत्येक कारवारी पदार्थामध्ये नारळाची म्हणजे खोबऱ्याची चव असायला पाहिजे....