Skip to main content

Posts

Showing posts from March, 2026

गुन्हा न कळताही शिक्षा : Franz Kafka यांच्या The Trial मधील अस्तित्ववादी संघर्षाची कहाणी

  विषय : पुस्तक परिचय पुस्तकाचे नाव : The Trial लेखक : Franz Kafka प्रकाशक : Penguin Classics पृष्ठे : २०८ शीर्षक : गुन्हा न कळताही शिक्षा उपशीर्षक : Franz Kafka यांच्या The Trial मधील अस्तित्ववादी संघर्षाची कहाणी शब्दांकन : योगेश गोगवेकर पत्ता : माहीम , मुंबई संकेतस्थळ : एखाद्या व्यक्तीवर आरोप काय आहे हेच माहित नसताना त्याला शिक्षा होऊ शकते का ? हा अस्वस्थ करणारा प्रश्न The Trial ही कादंबरी वाचताना सतत मनात घोळत राहतो. ही कादंबरी Franz Kafka यांनी १९१४ साली लिहिलेली असून , त्यांच्या मृत्यूनंतर १९२५ मध्ये प्रकाशित झाली. जोसेफ के. या बँक कर्मचाऱ्याच्या आयुष्यात घडणाऱ्या विचित्र आणि भयावह घटनांभोवती ही कथा फिरते. येथे कोणताही ठोस खलनायक नसून , संपूर्ण राज्यव्यवस्थाच एका खलनायकाच्या रुपात अदृश्य शक्ती म्हणून उभी राहते. जोसेफ के. हा प्राग शहरात राहणारा एक यशस्वी बँक कर्मचारी. एके दिवशी पहाटे अचानक दोन अधिकारी त्याच्या खोलीत येऊन त्याला अटक करतात. मात्र त्याच्यावर कोणता आरोप आहे , हे कोणीच सांगत नाही. तरीही त्याच्याकडून स्वतःचा बचाव अपेक्षित असतो. हीच या कथेची सर्वात मोठी...

अंधश्रद्धेच्या विळख्यात महिला (वैचारिक लेख)

  शुभंकरोति साहित्य परिवार सप्ताह क्रमांक : २०७ विषय क्र. : ४ विषय : अंधश्रद्धेच्या विळख्यात महिला (वैचारिक लेख) शब्दांकन : योगेश गोगवेकर, मुंबई परीक्षक : मा. ऋचाताई पारेख मुंबई आज आपण अशा युगात राहतो आहोत, ज्यात विज्ञानाने खूपच प्रगती केली आहे. नवीन-नवीन तंत्रज्ञान निर्माण होत आहे. आज विज्ञानाने चंद्र, मंगळ गाठले; कृत्रिम बुद्धिमत्तेपासून अवकाश संशोधनापर्यंत मानवाने अभूतपूर्व प्रगती साधली आहे. तरी एक प्रश्न अस्वस्थ करतो तो म्हणजे विज्ञानाच्या प्रकाशात जग झगमगत असताना स्त्री अजूनही जादूटोणा, नजर, तंत्र-मंत्र यांच्या अंधारात का अडकलेली आहे? अलीकडील काही घटनांनी हा प्रश्न अधिक तीव्र केला आहे. महाराष्ट्रातील सिन्नर तालुक्यात एका भोंदू व्यक्तीने ज्योतिषाच्या नावाखाली महिलांचे शोषण केल्याची बातमी प्रसिद्ध झाली. त्यातच एका संविधानिक पदावरील महिलेने त्या आरोपीचे पाय धुतल्याचे छायाचित्र समोर आले. अशा घटना पाहिल्यावर प्रश्न निर्माण होतो की ज्या व्यवस्था महिलांच्या संरक्षणासाठी आहेत, त्यांच्याच कृतींमुळे जर अंधश्रद्धेला बळ मिळत असेल, तर पीडित महिलांनी न्याय कुणाकडे मागायचा? या घटनेने पुन्हा ...

पुस्तक परिचय : India After 1947: Reflections and Recollections by Rajmohan Gandhi

  विषय : पुस्तक परिचय पुस्तकाचे नाव :   India After 1947: Reflections and Recollections लेखक :   राजमोहन गांधी प्रकाशक :   रूपा पब्लिकेशन इंडिया पृष्ठे :   ११८ शब्दांकन :   योगेश गोगवेकर पत्ता :   माहीम ,  मुंबई काही जणांचा असा समज असतो की भारताला १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी स्वातंत्र्य मिळाले आणि तिथेच भारताचा इतिहास जणू संपतो. स्वातंत्र्यानंतरच्या भारताच्या समकालीन इतिहासाबद्दल त्यांना फारशी माहिती नसते. परंतु असा इतिहास सांगणारी काही महत्त्वाची पुस्तके नव्वदच्या दशकानंतर लिहिली गेली आणि भारताने विविध क्षेत्रांत केलेल्या प्रगतीची नोंद त्यात आढळते. सुनील खिल्लानी यांचे   The Idea of India ,  रामचंद्र गुहा यांची   Makers of Modern India   आणि   India After Gandhi   अशी काही पुस्तके समकालीन इतिहास अत्यंत प्रभावीपणे मांडतात. ही पुस्तके केवळ माहिती देत नाहीत ;  ती आपल्याला इतिहासाचे आकलन करून त्याचा अर्थ समजून घेण्यास मदत करतात. असेच एक इंग्रजी पुस्तक दोन वर्षांपूर्वी माझ्या वाचनात आले होते. अलीकडे पुन्हा एकदा ते वाचावेसे वा...

परंपरा जपताना काही अनिवार्य बदल स्विकार्य आहेत का?

शुभंकरोति साहित्य परिवार सप्ताह क्रमांक : २०५ विषय क्र. : ४ विषय : परंपरा जपताना काही अनिवार्य बदल स्विकार्य आहेत का ? हे बदल नाही स्वीकारले तर , नवीन पिढीला आपल्या संस्कृतीपासून दूर नेत आहोत का ?* ( वैचारिक लेख) शब्दांकन : योगेश गोगवेकर , मुंबई परीक्षक : मा. सौ. अनलाताई बापट , अहमदाबाद परंपरा जपायची म्हणजे नेमकं काय जपायचं , रूढी की मूल्ये ? हा प्रश्न आज प्रत्येक सजग मनाला अस्वस्थ करणारा आहे. कारण परंपरा जपण्याच्या नावाखाली आपण जे काही टिकवून ठेवतो , त्यामागील सार समजून घेतो का , की केवळ बाह्य स्वरूपाला चिकटून राहतो , हा विचार करणे अत्यंत आवश्यक ठरते. परंपरा या शब्दाची व्याख्या करायची झाली तर आपल्याला स्थिर परंपरा आणि परिवर्तनीय परंपरा या दोन्हींचा विचार करावा लागतो. कारण परंपरेमध्ये सामाजिक रचना , श्रद्धा आणि सांस्कृतिक प्रतीके यांचा समावेश असतो. त्यामुळे एखादी गोष्ट पारंपरिक आहे की नाही , हे ठरवताना तिच्यामागील मूल्ये तपासणे अत्यंत गरजेचे ठरते. कारण इथे परंपरा म्हणजे मूल्यांनी समृद्ध झालेली कल्पना जी जुन्या पिढीने नव्या पिढीकडे सोपवलेला एक अमूल्य ठेवा आहे. या ठेव्यामध्ये धार...