२३ एप्रिल हा दिवस पुस्तक दिन - पुस्तक दिनाच्या निमित्ताने

 

पुस्तक दिनाच्या निमित्ताने
शब्दांकन: योगेश गोगवेकर
पत्ता: माहीम, मुंबई
संकेत स्थळ :

मित्रांनो,

दरवर्षी २३ एप्रिल हा दिवस आपण जागतिक पुस्तक दिन म्हणून साजरा करतो. हा दिवस निवडला गेला, कारण याच दिवशी महान लेखक Miguel de Cervantes यांची पुण्यतिथी, तसेच William Shakespeare यांचा जन्मदिन आणि मृत्यूदिन येतो. म्हणजेच, हा दिवस साहित्याच्या अमरत्वाचा आणि विचारांच्या अखंड प्रवाहाचा साक्षीदार आहे.

पुस्तक वाचन म्हणजे केवळ अक्षरांची ओळख नव्हे; तर तो अनुभवांचा, विचारांचा आणि जाणिवांचा एक समृद्ध प्रवास आहे. पुस्तकांशी मैत्री केली की आपण एका मर्यादित चौकटीत अडकून राहत नाही, तर आपल्या विचारांच्या कक्षा विस्तारत जातात. आपला दृष्टिकोन अधिक व्यापक होतो, आणि जीवनातील अनेक प्रश्नांची उत्तरे आपल्याला सापडू लागतात.

आजच्या काळात समाजात वाढत चाललेले ध्रुवीकरण, माणसामाणसांतील वाढते अंतर आणि कमी होत चाललेली माणुसकी, ही वास्तवता आपल्याला अस्वस्थ करते. अशा अस्थिर आणि गोंधळलेल्या वातावरणात, माणसाला स्थैर्य देणारी एकच शक्ती आहे आणि ती म्हणजे पुस्तक वाचन.

स्वतःच्या मेहनतीने उभे केलेले छोटेसे वाचनालयही माणसाच्या आयुष्यात प्रकाश आणू शकते. कारण पुस्तके केवळ माहिती देत नाहीत, तर ती माणसाला विवेक देतात, विचारांची दिशा देतात आणि जगण्याला आधार देतात.

पुस्तके म्हणजे एक जादू आहे. ती तुम्हाला एका जागी बसवून संपूर्ण जग फिरवून आणतात. ती तुम्हाला भूतकाळात नेतात, वर्तमान समजावतात आणि भविष्याचा विचार करायला भाग पाडतात. वाचन हा एक अखंड, न थांबणारा आत्मशोधाचा प्रवास आहे. त्याला वयाची, वेळेची किंवा परिस्थितीची मर्यादा नसते.

 

अमेरिकन इतिहासकार Daniel J. Boorstin म्हणतात, “A person who does not read is only half-alive. And if the members of a society stop reading? Then you have a half-alive society.”

म्हणजेच, वाचनाशिवाय माणूस अपूर्ण राहतो, आणि वाचनाशिवाय समाजही अपूर्ण राहतो.

काही जण विचारतात की वाचन का करावे? याचे सुंदर उत्तर John Carey देतात. ते म्हणतात, वाचन तुमच्या मनाला विचार करण्याच्या आणि अनुभव घेण्याच्या नव्या वाटा दाखवते. तुम्ही Richard Dawkins वाचाल तर धर्माकडे पाहण्याची एक दिशा मिळेल; पण George Herbert वाचाल, तर त्याच विषयाचा वेगळा अर्थ उमगेल. म्हणजेच, वाचन आपल्याला एकाच सत्यावर अडकवून ठेवत नाही, तर अनेक सत्यांचा शोध घ्यायला शिकवते.

John Donne यांचे शब्द येथे विशेष महत्त्वाचे वाटतात. ते म्हणतात, “शहाणपणाने शंका घ्या; योग्यतेचा शोध घेणे हेच खरे शहाणपण आहे.” याचा अर्थ असा आहे की वाचन हे आपल्याला प्रश्न विचारायला शिकवते, आणि त्या प्रश्नांमधूनच खरे ज्ञान जन्माला येते.

पुस्तक वाचन म्हणजे एक अथांग सागर आहे. तुम्ही कुठूनही त्यात डुबकी मारली, तरी तुम्हाला काहीतरी नवीन सापडते. ते तुम्हाला इतरांच्या मनात घेऊन जाते, त्यांच्या अनुभवांशी जोडते आणि तुमचे स्वतःचे जग अधिक समृद्ध करते. वाचन तुम्हाला तुमच्या मर्यादांपलीकडे नेते—तेच खरे स्वातंत्र्य आहे.

माझ्यासाठी पुस्तक वाचन हा केवळ छंद नाही, तर तो जीवनाचा अविभाज्य भाग आहे. वाचनातून ज्ञान मिळते, पण त्याचबरोबर आनंदही मिळतो. ते आपल्या विचारांना धार देते आणि चुकीच्या गोष्टी ओळखण्याची क्षमता विकसित करते.

W. Somerset Maugham यांचे शब्द येथे लक्षात ठेवावेत. ते म्हणतात, “एखाद्या पुस्तकातून काहीच मिळाले नाही, तरी एका चांगल्या वाक्यासाठी ते वाचले पाहिजे.” कारण एक चांगले वाक्यसुद्धा तुमचे आयुष्य बदलण्याची ताकद ठेवते.

शेवटी, पुस्तके हीच आपली खरी, निस्वार्थी मित्र आहेत. सफदर हाश्मी यांच्या शब्दांत सांगायचे म्हणजे,

किताबें करती हैं बातें
बीते ज़मानों की,

दुनिया की, इंसानों की,
आज की, कल की...

क्या तुम नहीं सुनोगे
इन किताबों की बातें?

किताबें कुछ कहना चाहती हैं,
तुम्हारे साथ रहना चाहती हैं।

म्हणूनच, या पुस्तक दिनाच्या निमित्ताने एकच आवाहन—वाचत राहा, विचार करत राहा, आणि स्वतःला घडवत राहा.

जागतिक पुस्तक दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा!

धन्यवाद.
योगेश गोगवेकर