Skip to main content

Posts

Showing posts from July, 2023

Jivlaga जिवलगा

 रंग लेखणीचे परिवार आठवडा क्रमांक : २५४ विषय क्रमांक : ३ विषय : जिवलगा शब्दांकन : योगेश गोगवेकर पत्ता : माहीम , मुंबई १९७१ साली ऋषिकेश मुखर्जी यांनी दिग्दर्शित केलेल्या आनंद या चित्रपटात राजेश खन्ना संवाद म्हणत असताना एक वाक्य म्हणतो, “देखो बाबूमोशाय, हर एक बॉडी एक ट्रांसमीटर है और एक रिसीवर। बस उसकी बॉडी में से एक वायब्रेशन निकली और मैंने पकड़ ली, बस दोस्ती हो गई।“. या संवादाचा अर्थ असा आहे की एकत्रित आलेल्या व्यक्तींचे ऋणानुबंध जुळून येतात आणि काळाच्या ओघात ते जिवलग मित्र बनतात. मैत्री बाबतचा इतका सुंदर संवाद मला इतर कोणत्याही चित्रपटात ऐकायला मिळाला नाही. या संवादात कुठेही जिवलगा हा शब्द आला नसला तरी दोन माणसे एकत्र येतात तेव्हा त्यांचे भावनिक संबंध मजबूत असतात. यामध्ये प्रत्येक व्यक्ती एकमेकांवर विश्वास ठेवतात किंवा एकमेकांवर विसंबून राहू शकतात अथवा अशा व्यक्ती एकमेकांशी स्वतःची रहस्येसुद्धा शेअर करतात. याचाच अर्थ असा आहे की दोन व्यक्तींमध्ये संयोगाने झालेली भेट पुढे एकामेकांचे स्वभाव, विचार आणि आवडींच्या समानतामुळे आपोआपच जिवलग मित्र होऊन जातात. म्हणून जिवलगा या शब्दाचा अर्थ स...

OLAKH-ओळख

  रंग लेखणीचे परिवार आठवडा क्रमाक : २५३ विषय क्रमांक : ३ विषय: ओळख शब्दांकन : योगेश गोगवेकर पत्ता: माहीम , मुंबई ओळख ही एक आभासी गोष्ट असल्यामुळे त्याची अनुभवात्मक व्याख्या करणे शक्य होत नाही. त्यासाठी या   शब्दाचा अर्थ शोधण्यासाठी मानसशास्त्राची मदत घ्यावी लागते. मानसशास्त्रामध्ये ओळख हा शब्द माणसांचे वैयक्तिक गुण किंवा माणसाच्या वैशिष्टांचे वर्णन करण्यासाठी वापरला जातो. त्यामुळे इथे असे म्हणता येईल की ओळख म्हणजे एखाद्या माणसाचे गुण , विश्वास किंवा व्यक्तीमत्वाचे वैशिष्ट्ये समजून घेणे. म्हणून ओळख हा शब्द आत्म-संकल्पना , स्व-प्रतिमा , आत्म-सन्मान आणि व्यक्तिमत्व यांच्यांशी संबंधित आहे. एखाद्या व्यक्तीची ओळख समजून घेण्यासाठी त्या व्यक्तीची वृत्ती , आत्म-ज्ञानाची क्षमता , त्या व्यक्तीचा भूतकाळ आणि वर्तमान काळातील वर्तन , त्याची सामाजिक भूमिका , त्याचे समाजातील इतर माणसांशी असलेले संबंध इत्यादी गोष्टी महत्वाच्या ठरतात. ही वैशिष्ट्ये जेव्हा एकत्रितपणे परिभाषित केली तर ती व्यक्ती कोण आहे , कशी आहे आणि त्या व्यक्तीचे समाजातील इतर घटकाबद्दल काय मत आहे तेव्हा त्या व्यक्तीची ...

Karmanyavadhikaraste-कर्मण्येवाधिकारस्ते

 रंग लेखणीचे परिवार आठवडा क्रमांक : २५१ विषय क्रमांक : ४ विषय : कर्मण्येवाधिकारस्ते शब्दांकन : योगेश गोगवेकर पत्ता: माहीम , मुंबई   प्रत्येक माणसाला त्याचे कर्म करण्याचा अधिकार आहे आणि हा मानवी हक्क सार्वजनिक जाहीरनाम्यात माणसाचा काम करण्याचा अधिकार म्हणून अंतर्भृत केला गेलेला आहे. त्यामुळे माणसाला सामाजिक, आर्थिक आणि सांस्कृतिक विचारांवर काम करण्यापासून कुणीही रोखू शकणार नाही. म्हणून मानव आपला रोजगार स्वतःच निवडू शकतो आणि एखादी कृती करण्यासाठी स्वतःच्या बुद्धीने निर्णय घेऊ शकतो. वास्तविक पाहता काम करण्याचा अधिकार ही एक मानवी संकल्पना आहे. फ्रेंच समाजवादी नेते लुई ब्लँक यांनी १८४६ मध्ये आर्थिक संकटाच्या पार्श्वभूमीवर वाढत्या बेरोजगारीच्या समस्येवर उपाय म्हणून ही संकल्पना पहिल्यांदा मांडली आणि पुढे त्याचे कायद्यात रुपांतर झाले. कर्मण्येवाधिकारस्ते या शब्दाचा अर्थसुद्धा माणसाला काम करण्याचा अधिकार आहे असाच आहे. हा शब्द भगवद गीतेच्या अध्याय २ मधील श्लोकात येतो. हो श्लोक आहे, ” कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन| मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते संगोऽ स्त्वकर्मणि॥.” याचा अ...