Yogesh Gogwekar's Blog

शुभंकरोती साहित्य परिवार सप्ताह क्रमांक : १९९ विषय क्रमांक : १ विषय : २६ जानेवारी येतो आहे शब्दांकन : योगेश गोगवेकर परीक्षक : मा. प्रा. सुमतीताई पवार संकेतस्थळ: २६ जानेवारी १९५० हा दिवस सर्व भारतीयांच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा आहे. या दिवशी भारताची राज्यघटना अस्तित्वात आली आणि भारत एक सार्वभौम , समाजवादी , धर्मनिरपेक्ष व लोकशाही प्रजासत्ताक देश म्हणून घोषित झाला. १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी भारताला स्वातंत्र्य मिळाले ; मात्र त्या स्वातंत्र्याला दिशा देणारी , मर्यादा घालणारी आणि मूल्ये ठरवणारी राज्यघटना अस्तित्वात नव्हती. म्हणून डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या नेतृत्वाखाली संविधान मसुदा समिती नेमण्यात आली , जेणेकरून धर्म , भाषा , जात , पंथ , लिंग या सर्व भेदांपलीकडे जाऊन प्रत्येक नागरिकाला समान अधिकार मिळू शकतील. ही राज्यघटना २६ नोव्हेंबर १९४९ रोजी स्वीकारली गेली ; मात्र तिची अंमलबजावणी २६ जानेवारी १९५० रोजी झाली. यामागे ऐतिहासिक कारण होते. २६ जानेवारी १९३० रोजी पंडित जवाहरलाल नेहरूंनी लाहोर काँग्रेस अधिवेशनात पूर्ण स्वराज्याचा ठराव मांडला होता. त्यामुळे २६ जानेवारी ही केवळ एक तारीख नसू...

  पुस्तक परिचय : The Unexpected Professor: An Oxford Life in Books लेखक : जॉन कॅरी (John Carey) प्रकाशक : Faber and Faber पृष्ठे : ३६१ शब्दांकन : योगेश गोगवेकर संकेतस्थळ :  माझ्या वाचनप्रवासात अशी काही पुस्तके येतात की जी केवळ वाचनाचा आनंद देत नाहीत, तर विचार करण्याची नवी दृष्टीही देऊन जातात. जॉन कॅरी लिखित The Unexpected Professor: An Oxford Life in Books हे असेच एक विलक्षण पुस्तक आहे. हे नुसते आत्मचरित्र नसून वाचनाच्या माध्यमातून घडलेल्या एका जीवनाचे प्रामाणिक आत्मकथन आहे. प्रसिद्ध तत्त्वचिंतक व समीक्षक वाल्टर बेंजामिन यांनी Unpacking, My Library या निबंधात वैयक्तिक ग्रंथसंग्रहाबद्दल लिहिताना म्हटले आहे की, ग्रंथालय हे संग्रहकाच्या व्यक्तिमत्त्वाचे प्रतिबिंब असते. कारण पुस्तकांना संग्रहकाच्या ग्रंथालयात “खरे स्वातंत्र्य” मिळते. तेथे त्यांचे मूल्य केवळ आशयापुरते मर्यादित राहत नाही, तर त्या व्यक्तीच्या आयुष्याशी जोडले जाते. म्हणूनच संग्रहक जरी या जगातून निघून गेला, तरी त्याच्या पुस्तकांतून त्याच्या जीवनाच्या असंख्य खुणा जिवंत राहतात. The Unexpected Professor वाचताना ही जाणीव अ...

  शुभंकरोती साहित्य परिवार सप्ताह क्रमांक .: १९८ विषय क्रमांक .: ३ विषय : * ' मी कशाला बंधनात राहू ?'* शब्दांकन : योगेश गोगवेकर परीक्षक : मा . राधिकाताई भांडारकर संकेतस्थळ : जेव्हा एखादी स्त्री ठामपणे म्हणते , “ मी स्वतंत्र आहे ”, तेव्हा ते वाक्य केवळ आत्मविश्वासाचे नाही , तर संपूर्ण व्यवस्थेला दिलेले आव्हान असते . मात्र आपल्या समाजाने या वाक्याचा अर्थ नेहमीच सोयीस्करपणे लावला आहे . स्वतंत्र स्त्री म्हणजे पुरुषद्वेषी , कुटुंबविरोधी , बंडखोर किंवा ‘ मर्यादा न पाळणारी ’ अशी लेबले तिच्यावर पटकन चिकटवली जातात . प्र त्यक्षात स्त्रीचे स्वातंत्र्य म्हणजे पुरुषांचे अस्तित्व नाकारणे नव्हे , तर पुरुषप्रधान सत्ताकेंद्रांना प्रश्न विचारण्याचे धैर्य आहे . स्वतंत्र स्त्री असणे म्हणजे सूड नव्हे ; तो स्वतःच्या आयुष्यावर हक्क आहे . स्वातंत्र्य म्हणजे काय ? आपल्या विचारांना शब्द देण्याचे स्वातंत्र्य , निर्णय स्वतः घेण्याची मुभा , आयुष्य स्वतःच्या अटींवर जगण्याचा आत्मविश्वास हेच खरे स्वातंत्र्य . त्यासाठी केवळ आर्थिक आत्मनिर्भरता पुरेशी नसते ; तर मतभिन्नता मांडण्याचे धैर्य आणि ‘ नाही ’ ...